TIN TỨC MỚI

Thứ Năm, 29 tháng 8, 2019

Hành trình 'lên voi xuống chó' của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của quả đât đến 'kẻ tội đồ' căm ghét làm cho thế giới loay hoay tìm cách sa thải

Không bạn nào nhớ rõ những chai nhựa đựng đồ uống đã thay đổi thói quen tiêu dùng trong khoảng lúc nào. Tuy nhiên, cái ngày mà các siêu mẫu ở New York mang theo những chai nước khoáng Evian khiến cho bằng nhựa như một thứ phụ kiện phong cách trong thập niên 80 đã báo hiệu mai sau phía trước. 

Hàng tỷ chai nhựa đã được tung ra với lời lăng xê mỹ miều, rằng nước đóng chai tốt cho tóc và da, lành mạnh hơn đồ uống có ga và sạch sẽ hơn nước máy. Chẳng bao lâu sau, người tiêu dùng đã bị thuyết phục rằng họ cần nước đựng trong những chiếc chai nhựa có thể đem theo tới bất cứ nơi đâu.

Nhân tố làm cho chai nhựa khác biệt so với các vật phẩm làm trong khoảng nhựa khác, đó là chính là tốc độ tiêu thụ đáng ngạc nhiên của nó. Từ một phát minh đỉnh cao của quả đât, hiện diện ở khắp nơi trên trái đất, chai nhựa biến thành thứ trang bị "đáng nguyền rủa". Công đoạn chuyển đổi này chỉ diễn ra trong vòng 1 thế hệ ngắn ngủi.

"Chai nhựa đã làm đổi mới cả ngành kĩ nghệ đồ uống, cũng như lề thói của chúng ta theo đầy đủ phương pháp", Peter Gleick - cùng thành lập và chủ tịch danh dự của Học viện Pacific tại California (Mỹ), tác giả cuốn sách Bottled and Sold: The Story Behind Our Obsession with Bottled Water.

"Chúng ta đã biến thành một xã hội nơi mọi người đều nghĩ là nếu như không có sẵn nước trong tay thì những vấn đề tồi tệ sẽ xảy ra. Nghĩ suy này thật ngu ngốc. Nó đâu giống với việc con người chết vì khát như ngày xưa", ông nói.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 1.

Năm 2016, doanh số bán của nước đóng chai tại Mỹ đã chính thức vượt qua đồ uống có ga. Tới lúc này, cả nhân loại mới bừng thức giấc trước cuộc khủng hoảng rác nhựa trầm trọng. Một làn sóng phẫn nộ trước sự bành trướng của rác thải nhựa gây tắc nghẽn sông ngòi, ô nhiễm biển hồ khởi đầu sinh ra. Đột nhiên, việc mang theo nước đóng hộp không còn một hành động hay ho nữa.

Dù thế, việc "mặc" chúng lại rất lôi cuốn: Các nhà thiết kế đã quyết định đem chai nhựa tái chế nhạo tham gia cá tính. Bên cạnh đó, thị trường bình đựng nước cao cấp khiến từ thép không gỉ cũng khôn cùng phát triển, bao gồm bình đựng nước version giới hạn được khảm hàng nghìn viên pha lê Swarovski có giá 2.000 đô la Mỹ.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 2.

Bình nước khảm pha lệ Swarovski có giá 2.000 đô la Mỹ.

Chai nhựa và nắp chai là các loại rác thải từ nhựa được tích lũy đa dạng thứ 3 và thứ 4 trong chiến dịch thu vén bãi biển hàng năm của Ocean Conservancy tại 100 nước nhà. Các nhà hoạt động vì không gian đang đề nghị việc cấm hoàn toàn chai nhựa, sau túi nilon. Một vài đô thị nhỏ dại ở Concord, bang Massachusett (Mỹ) và Bundanoon (Australia), đã cấm hoàn toàn chai nhựa, cùng như ở các bến xe, viện bảo tồn, trường đại học, sở thú tại châu Âu và Mỹ.

Theo Liên Phù hợp Quốc, những tổ quốc đang tạo ra - nơi hơn 2,2 tỷ người không có đủ nước tinh khiết và chai nhựa là sự chọn lựa an ninh độc nhất - lại đang dẫn đầu trong việc khắc phục nhân tố. Tham gia tháng 6, Kenya đã ban hành lệnh cấm sử dụng đồ nhựa sử dụng 1 lần tại bãi biển, công viên tổ quốc, rừng và khu bảo tàng. Hội đồng tự quản khu vực South Delhi (Ấn Độ) cũng cấm dùng chai nhựa sử dụng 1 lần trong mọi văn phòng ở thành phố.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 3.

Lịch sử của những chiếc chai nhựa

Người tiêu xài đã uống nước sản xuất được hơn 1 thế kỷ, đầu tiên là trong chai thủy tinh, sau đó là chai thép và lon nhôm. Những chiếc chai nhựa đời đầu được hẹn hứa hẹn sẽ là biện pháp thay thế nhẹ hơn, nhưng chúng lại ngấm hóa chất và chẳng thể chứa được đồ uống có ga. Phải tới những năm 70, một loại nhựa thần kỳ mới có mặt trên thị trường và khiến thay đổi hoàn tổng thể diện, có tên là PET.

Polyethylene terephthalate đã hiện ra trong khoảng năm 1941. Các nhà hóa học của công ty Du Pont đã phát hành nó khi đang thử nghiệm với polymers. Năm 1973, Nathaniel Wyeth - một nhà khoa học khác tại Du Pont - đã chứng nhận bạn dạng quyền cho chiếc chai nhựa PET đầu tiên. Nó nhẹ, bình yên, rẻ - và có thể tái chế giễu được. Nói phương pháp khác, đây chính là chiếc chai tuyệt vời, thành lập con đường cho trào lưu sử dụng chai nhựa sau này.

Perrier và Evian là 2 công ty khởi đầu cơn sốt nước đóng gói, theo sau là PepsiCo với sản phẩm Aquafina tham gia năm 1994. Coke và Dansani nối gót vào năm 1999. Cả 2 hãng đều dùng nước máy đã lọc. Từ năm 1994 tới 2017, thu nhập nước uống ở Mỹ đã tăng đến 284%, theo số liệu của Beverage Marketing Corp.

Trong khoảng năm 1960 tới 1970, làng nhàng mỗi khách hàng khoảng 200-250 chai nước/năm, theo số liệu của Container Recycling Institute. Rất nhiều trong số đó đều là chai nhựa có thể tái dùng. Theo số liệu của Euromonitor International, làng nhàng mỗi phút lại có 1 triệu chai đồ uống làm trong khoảng nhựa được bán ra.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 4.

Ramani Narayan - giáo sư khoa học hóa học tại ĐH bang Michigan - cảnh báo rằng chúng ta không nên tập trung quá đa dạng tham gia các con số và quên đi bản chất yếu tố.

"Việc lạm dụng chai nhựa cần phải được hạn dè bỉu", ông nói. "Tuy nhiên, nhân tố nằm ở việc thu hồi sản phẩm, động viên tái chế giễu, sự cam đoan của những nhà làm cho luật cũng như các nhãn hiệu trong việc chỉ đóng gói các loại chai chứa 50-60% nhựa tái chế. Họ vẫn chưa chắc chắn nhân tố này."

Phương hướng mới cho những chiếc chai nhựa

Giờ đây, khi cả trái đất đang tập trung giải quyết cuộc khủng hoảng rác nhựa, hàng loạt giải pháp mới được ra đời. Phổ biến, chúng sẽ phân thành 2 loại: tránh số lượng chai nhựa được dùng, hoặc tìm phương pháp mới để giải quyết chai nhựa sau khi bỏ đi.

Tại London, nỗ lực tránh rác thải nhựa đang gia tăng. Thị trưởng Sadiq Khan đã báo cáo ý tưởnrg xây dựng 100 vòi nước để người địa phương tái dùng chai lọ. Tham gia tháng 4, các VĐV tham gia giải chạy London Marathon đã được phát nước uống đựng trong bọc làm trong khoảng tảo biển có thể ăn được. Tại Selfridges - chuỗi khu chợ siêu thị nhỏ lẻ có tuổi đời hơn 1 thế kỷ ở London, các chai đồ uống bằng nhựa đã bị dẹp bỏ, dường chỗ cho các loại chai thủy tinh, can nhôm và bình nước có thể tái dùng.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 5.

Năm 2018, hơn 920.000 chai nước bằng nhựa đã được tiêu thụ tại giải chạy London Marathon. Đến năm 2019, BTC quyết định thay thế chúng bằng các bọc nước uống khiến trong khoảng tảo biển có thể ăn được.

Một khi chai nhựa trở thành rác, chúng sẽ được tái chế nhạo thành các vật phẩm khác nhau như hộp đựng mực in, trụ hàng rào, mái ngói, thảm, thuyền,... Thậm chí, nhà cũng có thể xây được từ chai nhựa. Người ta đã dùng 612.000 chai nhựa để xây dựng một căn nhà 3 tầng ở Canada, với tài năng chống bão cấp 5.

Trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học cho xây dựng thương hiệu liên tục các phiên bản chai nhựa có thể phân hủy được. Hình như, họ cũng thí nghiệm "tái chế nhạo hóa học", bằng cách thức đưa polymers về dạng monomer lúc đầu, chuẩn y con người tái hiện nhựa hàng ngàn lần.

Tuy thế, các biện pháp này đều có một hạn chế nhạo một mực: Rác thải nhựa cần được thu thập trước đó.

Hiện thời, tỷ trọng tái giễu cợt vẫn còn thấp. Năm 2016, chỉ có người ấy số chai nhựa mà con người tiêu thụ trên thế giới được tái chế. Tại Mỹ, những chiếc chai nhựa PET kiểu mới chỉ chứa 7%  nhựa tái giễu cợt. Các tổ chức kinh doanh giải khát thì phản đối luật cho phép người tiêu xài đổi chai nhựa lấy tiền vì nghĩ rằng chi tiêu của việc này quá cao. Thay tham gia đó, họ muốn dùng chai nhựa tái chế nhạo trong giai đoạn chế biến.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 6.

Công ti PepsiCo chắc chắn sẽ tăng 25% lượng nhựa tái dè bỉu trong đông đảo các bao so bì nhựa đến năm 2025. Nestle Waters cũng hứa hẹn sẽ đóng hộp bao suy bì tái chế giễu được vào năm 2025 và tăng lượng nhựa tái dè bỉu lên 35% vào năm 2025 trên toàn cầu và 50% tại Mỹ. Các nhãn hàng châu Âu khác cũng chắc chắn tăng lượng nhựa tái dè bỉu lên 50%.

Riêng Coca Cola cam kết sẽ tái chế giễu 1 chai hoặc can nhựa đã dùng trên 1 sản phẩm đã bán ra đến năm 2030. Họ cũng sẽ tăng lượng nguyên liệu tái chế nhạo trong chai nhựa lên tới 50% vào năm 2030.

Người tiêu dùng cần trả tiền cho việc tích lũy rác thải nhựa

Mark Murray - tổng giám đốc đơn vị Californians Against Waste - cho nhân thức, việc tích lũy rác thải nhựa sẽ không cải thiện được vấn đề gì trừ khi nó đạt được phổ thông trị giá hơn, thông qua chi tiêu bổ sung của sản phẩm.

"Giả dụ công ti đóng gói chai nước nhựa sử dụng 1 lần, tôi sẽ thanh toán không chỉ cho chi tiêu làm ra chai nước nhựa dùng 1 lần đó, mặc cả chi tiêu tích lũy sau khi nó trở thành rác. Các hoạt động tự nguyện đều rất tốt, nhưng chìa khóa phải nằm ở việc định giá đúng cho chai nhựa.

Bart Elmore - giáo sư tại ĐH bang Ohio - khuyên các công ti hàng điểm tâm cần phải hiểu được bài học khôn ngoan từ chính quá khứ của mình. Cứ tính thêm giá tham gia item chai lọ của chính mình, họ sẽ lấy lại được đống rác nhựa.

Ngọc Hà

Theo Trí thức trẻ/National Geographic


Đọc thêm: gia nha dat

Đăng nhận xét