TIN TỨC MỚI

Thứ Sáu, 7 tháng 6, 2019

Xung chợt Mỹ - Trung: Duyên cớ là gì, và hiện giờ thì sao?

Tác giả bài viết là Zhiqun Zhu, giáo sư ngành công nghệ chính trị và quan hệ quốc tế tại ĐH Bucknell University, bang Pennsylvania, Mỹ và là giáo sư cao cấp tại Viện Đông Á trực thuộc ĐH Tổ quốc Singapore.

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và TQuốc mà Tổng thống Donald Trump khởi xướng đã leo thang trong mấy tuần vừa mới đây, mà gần nhất là ông Trump doạ dọa sẽ đánh thuế mọi hàng hóa được nhập cảng từ TQuốc và tuyên bố kế hoạch khẩn cấp nước nhà để vứt bỏ Huawei hoàn toàn khỏi thị trường Mỹ.

Trong bối cảnh đó, các nhà quan sát càng ngày càng thân mật đến tương lai của mối quan hệ song phương có thể nói là rất quan trọng đối với trái đất. Tại sao quan hệ Mỹ Trung xấu đi? Vấn đề nằm ở đâu? Và khiến thế nào để nhì cường quốc có thể thoát khỏi thế lui tới lưỡng nan như hiện giờ?

Đầu tiên, cần nói rõ rằng sẽ là sai trái ví như đổ tội cho mình ông Trump đã gây ra trạng thái bao tay bây chừ. Ông Trump đã khiến bít tất tay trầm trọng hơn, nhưng ông không hề là người phát triển nó.

Kể trong khoảng chuyến thăm lịch sử của cựu Tổng thống Richard Nixon tới Trung Quốc năm 1972, có một quan điểm mà người Mỹ luôn thống nhất: một Trung Quốc mở cửa và thịnh vượng sẽ mang đến ích lợi cho nước Mỹ. Ý kiến này cũng chính là nền tảng cho phương pháp hành xử của Mỹ đối với China suốt trong khoảng đó tới nay. Dù rằng có một số sự kiện như vụ Thiên An Môn năm 1989, vụ Mỹ đánh bom đại sứ quán Trung Quốc ở Belgrade năm 1999 hay vụ phi cơ của hai bên va chạm ở đảo Hải Nam năm 2001, quan hệ Mỹ Trung chẳng phải suy suyển.

Trong suốt quãng thời gian này, Mỹ đích thực kỳ vọng rằng Trung Quốc sẽ càng ngày càng trở thành giống Mỹ sau khi hội nhập sâu hơn vào chuỗi hệ thống tự do quốc tế mà trong đó Mỹ là đầu tàu hướng dẫn. Tuy nhiên, đến cuối những năm 2010, TQuốc gấp rút nổi lên biến thành nền kinh tế lớn thứ nhị thế giới nhưng vẫn đi theo hình thức một đảng độc nhất, với mô phỏng chính trị đối nghịch hẳn với chuỗi hệ thống chính trị Mỹ, Mỹ mở đầu cảm thấy bị doạ dọa và thậm chí là thuyệt vọng. Ý kiến mới là Trung Quốc đã biến thành một thử thách lớn, thậm chí là một mối bắt nạt dọa.

Bước vào nhiệm kỳ thứ hai, cựu Tổng thống Barack Obama đã mở đầu để mắt khắc phục "thử thách China". Bí quyết tiếp xúc của ông là chiến lược "xoay trục châu Á" và cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton chính là "kiến trúc sư" của phương pháp tiếp xúc này. Cũng chính vì những lời chỉ trích của bà Hillary về tình hình nhân quyền ở Trung Quốc mà Chính phủ cũng như phổ thông người địa phương Trung Quốc thích ông Trump trúng cử hơn trong cuộc bầu cử năm 2016.

Ông Trump cũng nhận rõ những bất ổn trong mối quan hệ Mỹ Trung và phấn đấu "sửa chữa", nhưng nhường như ông chỉ dồn vào một chỗ hạn hẹp tham gia cuộc chạy đua về kinh tế và công nghệ mà không hướng đến cội rễ của yếu tố.

Thứ hai, quan hệ Mỹ - Trung ngày càng chuyển từ thế hợp tác sang đối đầu là do những xung đột sâu sắc lên đường từ việc cả nhị bên đều đang nỗ lực nhân tố chỉnh để thích ứng với những thay đổi trong hệ thống quốc tế.

Người Mỹ ngày một trở thành cứng nhắc với TQuốc. Mở đầu từ bài phát biểu chống TQuốc đầy gay gắt của Phó Tổng thống Mike Pence tại Viện Hudson hồi bốn tuần 10 năm rồi, phổ quát quan chức trong chính quyền Trump có thái độ "diều hâu" đối với Trung Quốc. Giám đốc FBI Christopher Wray cảnh báo về gián điệp TQuốc, trong khi giám đốc hoạch định chế độ của Bộ Ngoại giao Mỹ Kiron Skinner gọi đây là "cuộc xung bỗng nhiên giữa các nền văn minh".

Trong các vòng hiệp thương thương mại thất vọng mới đây, về cơ bản thì ông Trump đang cố gắng áp đặt những đòi hỏi của bản thân lên Trung Quốc. Đó là điều tối kỵ trong văn hóa Trung Quốc, nơi mà sĩ diện luôn được đề cao. Dường như đó, với không nhiều nắm bắt nhân thức về lịch sử China kể trong khoảng trận chiến thuốc phiện, sự kiện mà cho đến tận hiện tại người địa phương China vẫn coi là một sự hạ chính mình không đáng có, có vẻ như ông Trump không dễ dàng có thể nắm bắt được tại sao Chủ toạ Tập Cận Bình sẽ không dễ chùn bước trước sức ép từ phía Mỹ. Ông Trump sẽ chẳng thể gọi ông Tập là bạn trong khi "kề dao tham gia lưng" ông ấy.

Sớm hay muộn thì cả nhị nước cũng sẽ đạt được 1 ký hợp đồng thương nghiệp dịch vụ lợi ích của cả nhì bên. Tuy nhiên, cuộc đua giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa tư bạn dạng nhà nước sẽ tiếp tục. Khi mặc cả hai siêu cường đều đặt lợi ích nước nhà lên hàng đầu, bức tranh "hai hổ cùng chia một núi" có lẽ là viễn ảnh quá bóng gió.

Thứ ba, thử thách không dễ dàng nhằn nhất mà Mỹ và China phải đối mặt là giai đoạn chuyển giao quyền lực của địa điểm số 1 thế giới trong bối cảnh China trỗi dậy khỏe mạnh như hiện thời. Ở thời điểm hiện tại, có vẻ như ý tưởnrg của Mỹ là làm đủng đỉnh lại thời kỳ phát triển của Trung Quốc và củng cố sự ách thống trị của Mỹ. Ông Trump có thể nghĩ rằng bản thân mình đang thành công trong trận chiến thương mại, nhưng khi người tiêu xài Mỹ nhìn thấy rằng họ mới là người phải chịu gánh nặng quan thuế, sự ủng hộ dành cho ông Trump sẽ vơi đi ít phổ quát.

Cả nhị nước cần phải vấn đề chỉnh để thích hợp với thực tế mới mẻ là China đã trở thành đối phương ngang cơ với Mỹ trên rất nhiều khía cạnh. Mỹ vẫn sẽ tiếp diễn giai cấp hệ thống quốc tế, nhưng TQuốc sẽ nhanh lẹ thu hẹp khoảng bí quyết. TQuốc thường nghĩ dài, và sẽ có phần nhiều bóng đen phủ lên quan hệ Mỹ Trung.

Liệu Trung Quốc có thể chiếm giữ lấy địa điểm số 1 nhân loại của Mỹ? Liệu Mỹ có sẵn lòng hài lòng sự trỗi dậy của TQuốc? Đây đều là những nghi vấn khó khăn tư vấn, khác biệt khi mà lòng tin mà nhì bên bỏ ra cho nhau đã xuống rất thấp.

Mặc dầu Trung Quốc vẫn luôn nói rằng họ không muốn quyền bá chủ, dự án Vành đai đoạn đường đầy tham vọng vươn ra khắp thế giới và bị Mỹ coi là một thách thức trực tiếp nạt dọa vị thế của Mỹ, đặc biệt là ở những vùng trong khoảng trước tới nay vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ Mỹ.

Nhân loại đang bước vào quá trình bất ổn trong khi cuộc chạy đua giữa nhị cường quốc càng ngày càng trở thành ác liệt. Và khi tranh chấp nổ ra, người dưng bao giờ cũng có cái nhìn sáng láng hơn so với người trung cuộc. Như Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan phát biểu gần đây tại Washington, để hạn chế xung chợt thì hai bên nên ưng ý thực chất của nhau. Khi bảo kê hiệp định TPP, ông Obama từng nói Mỹ, chứ chẳng phải Trung Quốc, nên là bên viết ra các lệ luật thương mại. Giờ là lúc Mỹ và China cùng nhau phát triển các nguyên tắc không chỉ trong ngành thương mại mà là trong phần đông các ngành, để có thể đảm bảo duy trì một chuỗi hệ thống quốc tế công bằng và hợp lý, trong đó cả nhị siêu cường đều có vai trò hướng dẫn.

Thu Hương

Theo Trí thức trẻ/National Interest


Xem nhiều hơn: bat dong san

Đăng nhận xét